HÀNH TINH TRÁI ĐẤT - PHẦN II
Trái Đất là hành tinh duy nhất
mà chúng ta biết có tồn tại sự sống.
Và ở nơi đây, sự sống rất phong phú.
Rừng rậm là vườn địa đàng.
Nó chỉ bao phủ gần 6% bề mặt Trái Đất,
nhưng lại là ngôi nhà của một nửa động thực vật trên đất liền.
Rừng rậm nhiệt đới có vừa đủ ánh sáng, nước, cùng chất dinh dưỡng,
và chúng đã như vậy từ hàng nghìn năm qua.
Sự sống ở đây lẽ ra rất dễ dàng.
Đây là một con vượn cáo.
Nó là động vật linh trưởng như chúng ta,
và những khu rừng ở Madagascar là ngôi nhà của nó.
Song để tồn tại ở đây,
nó phải đối mặt với một thách thức lớn.
Thiên đường là nơi đông đúc.
Sự sống phủ kín mọi ngõ ngách.
Và bất cứ giờ khắc nào,
một số lượng kinh ngạc các loài cùng vô số các cá thể
cùng đấu tranh vì thức ăn và không gian sống.
Giống như các loại thú rừng,
vượn cáo phải tìm ra cách riêng của chúng để tồn tại
ở cái nơi cạnh tranh khốc liệt nhất trên Trái Đất này.
RỪNG NHIỆT ĐỚI
Rừng rậm là những nơi phức tạp.
Những thế giới ba chiều rối rắm được tạo ra bởi thảm thực vật nhiệt đới tươi tốt.
90% các loài động vật ở đây cả đời sống trên cây,
và mỗi loài phải tìm cho mình một con đường riêng.
Treo mình cách mặt đất 30 mét,
là một con khỉ nhện.
Chúng di chuyển theo bầy đàn và tìm mọi thứ chúng cần
ở tầng cao nhất của khu rừng.
Trên đó không phải chỗ dành cho kẻ yếu tim.
Với chi dài và đuôi có khả năng cầm nắm như một bàn tay,
chúng sinh ra là để leo trèo.
Nhưng hãy tưởng tượng xem khi phải học các kĩ năng đó ở độ cao như thế này.
⅓ số khỉ nhện không sống được đến tuổi trưởng thành.
Con non này mới vài tháng tuổi.
Tương lai của nó phụ thuộc vào khả năng leo trèo.
Chơi đùa trên cây cùng với các anh chị lớn hơn,
nó đang học cách sử dụng đuôi như một sợi dây an toàn,
dưới sự theo dõi sát sao của khỉ bố.
Nó rất muốn chơi cùng,
nhưng nó là con nhỏ nhất, và theo lẽ đương nhiên,
không phải lúc nào nó cũng được chào đón.
Thế nên nó chọn chỗ chơi riêng.
Nhưng không phải cái cây nào cũng giống nhau.
Cây này dành cho những kẻ leo trèo giỏi hơn.
Hăng hái?
Chắc chắn rồi.
Còn kĩ thuật?
Cần phải cải thiện.
Trong khi đó, một số con đã di chuyển
để tìm chỗ mới có thức ăn tươi.
Tầng cây trên cùng không dành cho những con non.
Nhưng khỉ bố không để ý,
và sự cám dỗ được tham gia cùng là không thể cưỡng lại.
Nó sẽ phải thận trọng.
Rơi xuống là chết chắc.
Đây là lần đầu tiên nó ở trên cao một mình như vậy.
Càng trèo lên cao, cành cây càng nhỏ và mảnh hơn.
Cái đuôi đã giữ nó lại.
Nhưng lại bị kẹt giữa không trung, không thể với tới cành cây nào.
Tuy nhiên, khỉ bố đã trông thấy.
Nó đủ lớn và khỏe để tạo thành cây cầu bằng cơ thể của mình
để khỉ con có thể trèo tới nơi an toàn.
Một bài học kinh nghiệm.
Không chỉ có loài khỉ ở đây sống trên những ngọn cây.
Nếu như bạn nhỏ bé,
đang tìm một cái cây thích hợp để làm nơi cư ngụ.
Một con thằn lằn bay.
Chỉ lớn cỡ một cây bút chì và nó ăn kiến.
Cái cây này có thể cho nó tất cả những gì cần thiết.
Cả một băng chuyền thức ăn.
Một nơi hoàn hảo để định cư.
Có lẽ vậy...
nhưng có kẻ đã ở đây rồi.
Con đực lớn hơn này là chủ của cái cây,
và loài thằn lằn bay không chia sẻ lãnh thổ.
Chủ nhân đã phất cờ cảnh báo.
Kẻ xâm phạm sẽ không được tha thứ.
Chủ nhân không chỉ hăm dọa,
nó đã chuẩn bị để chiến đấu.
Đường cùng.
Sự an toàn còn xa xôi lắm.
Giờ đây nó phải lựa chọn.
Chiến đấu?
Hay bỏ chạy?
Chỉ trong rừng bạn mới thấy thằn lằn có thể bay như những con rồng.
Nó có thể bay hơn 30 mét chỉ với một cú nhảy.
Một cách rất nhanh và hiệu quả để di chuyển trong rừng.
Có lẽ cái cây mới này sẽ có thức ăn
và chưa con nào chiếm cứ.
Mọi loài trong rừng đều phải cạnh tranh không gian sống.
Chỉ 2% tia nắng mặt trời chạm tới mặt đất,
nên cây cối cũng phải chiến đấu
vì ánh sáng, thứ chúng cần để phát triển.
300 năm trước, cây Hura này đã bắt đầu cuộc đua vì ánh sáng,
và từng ngày một, nó đã hấp thụ nước cùng ánh sáng cần thiết
để phát triển thành một kẻ khổng lồ.
Nó đã thành công trong việc mà mọi cái cây phải làm để tồn tại.
Vươn cao lên khỏi nền rừng.
Hơn thế nữa, thành công của nó đã ban sự sống cho những kẻ khác.
Giờ những cành của nó mang theo tới 1000 cây khác.
Những cây dương xỉ, sung và phong lan,
chỉ sống trên cành của cây khác.
1000 cây mọc trên một cây.
Khắp khu rừng, câu chuyện này lặp lại không ngừng.
Như một hệ quả, rừng nhiệt đới là nhà của nhiều loài thực vật
hơn bất cứ nơi đâu trên Trái Đất.
Đổi lại, chúng nuôi sống một lượng động vật phong phú.
Ở Ecuador, sự cạnh tranh diễn ra vô cùng khốc liệt.
Ở đây, chỉ riêng chim ruồi đã có tới 100 loài khác nhau.
Tất cả đều chiến đấu vì mật hoa.
Bất kỳ thời điểm nào, mỗi bông hoa chỉ có một lượng nhỏ mật hoa,
và ai đến trước thì được phục vụ trước.
Có một loài chim ruồi đã trải qua một chặng đường dài tiến hóa
để tránh xung đột với các loài chim ruồi khác.
Chim mỏ kiếm là loài duy nhất có chiếc mỏ dài hơn cơ thể.
Một số loài hoa quá thon và dài
khiến cho 99 loài chim ruồi khác không lấy được mật của chúng.
Tuy nhiên, cái mỏ phi thường của chim mỏ kiếm
cho phép nó chạm đến những nơi mà các loài khác không thể.
Phần cuối bông hoa này là nơi cho mật hoa ngọt ngào.
Nó đã tìm ra một giải pháp để không phải tham chiến.
Và mỗi bông hoa dài đó nở,
sẽ cung cấp cho chim mỏ kiếm tất cả nguồn thức ăn mà nó cần.
Song cái mỏ dài hơn cơ thể cũng có nhược điểm.
Trước hết, rất khó để giữ sạch.
Khó hơn nữa là làm thế nào để rỉa lông?
Không giống những loài chim ruồi khác,
chim mỏ kiếm không thể chạm vào lông với cái mỏ của nó.
Lựa chọn duy nhất,
cách cũ là cách tốt.
Hơi thô một chút,
nhưng giá vẫn là quá bèo so với việc độc chiếm nguồn thức ăn.
Đặc biệt là khi việc kiếm ăn thường xuyên bị gián đoạn bởi mưa bão.
Rừng rậm là nơi giàu có nhất trên Trái Đất vì một thực tế hiển nhiên.
Chúng tạo ra thời tiết của riêng mình.
Mỗi ngày nước bốc lên từ bề mặt lá như hơi ẩm.
Như thể cây cối thở ra các đám mây.
Chúng tập hợp từ khắp rừng, cho đến khi...
vỡ tung ra.
Mưa là huyết mạch của mỗi khu rừng.
Và tất cả đều phải gắng sức để chịu những trận mưa mỗi ngày.
Một số khu rừng, như ở đây tại Brazil,
mưa nhiều đến nỗi, một khoảng thời gian trong năm,
cây cối gần như ngập hoàn toàn.
Nền rừng chìm dưới mặt nước đến cả chục mét.
Đây là một thế giới bí ẩn.
Một nơi chẳng mấy người khám phá.
Chúng ta có nhiều điều để khám phá về những loài động vật coi đây là nhà.
Bao gồm một số loài mà bạn không thể ngờ là sẽ thấy chúng sống giữa rừng.
Cách biển tới một ngàn rưỡi km,
là loài cá heo.
Một loài cá heo sông mới được xác định
và không thể tìm thấy ở nơi nào khác trên Trái Đất.
Trong làn nước đen và rối rắm, chúng gần như trở thành mù,
vì vậy chúng bơi chậm,
sử dụng sóng âm một cách cẩn thận để tìm cá dưới nền rừng.
Nếu khu rừng có thể ẩn chứa một loài cá heo mới,
thì còn điều gì khác đang chờ được khám phá ở đây?
Tại các mép nông của khu rừng ngập nước,
những con sông chảy qua thảm thực vật tươi tốt.
Thức ăn nơi đây rất dồi dào, đủ nuôi những kẻ khổng lồ.
Chuột lang nước, loài gặm nhấm lớn nhất thế giới.
Rái cá khổng lồ với kích cỡ một con người.
Và kẻ thống trị những con sông này.
Cá sấu Nam Mỹ.
Chúng có thể dài tới 3 mét,
và giết chết bất cứ thứ gì mà chúng bắt được bằng cặp hàm.
Nhưng có những thợ săn còn xảo quyệt hơn
bị hấp dẫn tới đây từ các khu rừng xung quanh.
Báo đốm châu Mỹ, thú săn mồi tối cao của khu rừng.
Con sông đánh dấu rìa lãnh thổ của nó.
Nhưng ở đây, nó gặp phải sự cạnh tranh.
Giờ nó đang ở trong lãnh thổ của một con cái.
Con báo cái đã thống trị dải sông này suốt 5 năm qua.
Đây là nơi nó săn mồi.
Chuột lang rất khỏe và cảnh giác.
Mấu chốt nằm ở sự lén lút.
Nó phải tới gần khoảng 1m nếu muốn vồ mồi.
Không phải lần này.
Nó không phải con cái duy nhất ở đây.
Mỗi góc rừng này được cai trị bởi một nữ hoàng khác nhau.
Hiếm nơi nào trên Trái Đất đủ thức ăn cho loài mèo lớn này.
Con đực săn mồi theo cách khác.
Cân nặng gần 130kg, rất khó để ẩn nấp.
Và quá nhiều báo đốm khác quanh đây,
nó chẳng thèm để ý tới con chuột lang nước.
Nó tìm kiếm con mồi khác.
Nó trở thành một sát thủ của những sát thủ.
Báo đốm có cú cắn mạnh nhất...
trong họ nhà mèo.
Nó biết điểm dễ tổn thương nhất của con cá sấu,
là phía sau hộp sọ.
Những thợ săn sống dưới những tán rừng rậm rạp
có đủ các hình dạng, kích thước,
nhưng luôn có chung một vấn đề.
Làm sao để biết đâu là cây cối và đâu là con mồi.
Đây là một trò chơi trốn tìm,
mà thắng hay thua chỉ trong chớp mắt.
Cuộc chiến dai dẳng giữa kẻ ăn thịt và con mồi
tạo nên khả năng bắt chước với độ chính xác kinh ngạc.
Một con tắc kè đuôi lá đang giả làm địa y.
Một số loài còn ngụy trang giỏi hơn nhiều.
Và những dòng suối ở Costa Rica, là nhà của một trong những loài đáng chú ý nhất.
Một con ếch thủy tinh.
Con đực rất nhỏ, không lớn hơn cái móng tay,
và gần như trong suốt hoàn toàn.
Vì nó cần phải vậy.
Hầu như con gì đi ngang qua cũng có thể ăn thịt nó.
Thậm chí là một con dế.
Cơ hội tốt nhất của nó là tuyệt đối bất động,
và hi vọng con dế không thấy nó.
Nguy hiểm đã qua,
thế cũng tạm ổn rồi,
bởi vì nó đang làm bố.
Nó đang bảo vệ những quả trứng vô cùng quý giá.
Suốt những tuần qua, lũ ếch cái cứ lần lượt con này rồi con khác,
ghé thăm và phó thác cho nó thế hệ tương lai.
Một số trứng sắp nở.
Nhiều ổ trứng bám trên lá,
và những ổ trên cùng, chỉ vừa mới được đẻ,
chưa đến một ngày tuổi.
Nhưng ở trong rừng rậm, thì luôn có kẻ muốn tóm bạn.
Con ong vò vẽ này là một chuyên gia săn trứng ếch.
Phát hiện lũ nòng nọc đang nghoe nguẩy dưới phiến lá.
Nó không được di chuyển.
Những quả trứng non nhất dễ gặp nguy hiểm nhất,
mà nó lại không thể canh chừng tất cả.
Nhưng đám nòng nọc này không bất lực như vẻ bề ngoài.
Thật khó tin, nòng nọc chưa nở có thể cảm nhận sự nguy hiểm,
con lớn nhất và khỏe nhất vùng vẫy thoát ra,
rồi rơi xuống con suối bên dưới.
Tuy nhiên, đám trứng trên đỉnh lá,
vẫn còn quá non để nở,
và ong vò vẽ đã biết chúng ở đó.
Nhưng cái lưng con đực trông rất giống đám trứng ếch non.
Và điều đó có vẻ làm lũ ong bối rối.
Dùng chính mình làm mồi nhử là một sự mạo hiểm lớn.
Nọc ong có thể giết chết nó.
Ếch bố đã cứu được hầu hết đàn con.
Nó sẽ phải tiếp tục canh chừng thêm 2 tuần nữa.
Nhưng ở trong rừng, sống sót qua mỗi ngày
thì có thể xem như đã thành công.
Khi màn đêm buông xuống,
dàn diễn viên mới của đại ngàn mới bước lên sân khấu.
Lũ côn trùng biết bay bắt đầu phát sáng để tìm bạn tình.
Loài nấm, không giống như cây cối,
mà phát triển trong bóng tối của nền rừng.
Chúng ẩn náu cho đến khi bắt đầu phát triển thành những cấu trúc kinh ngạc
mà từ đó chúng sinh sôi nảy nở.
Mỗi cây nấm sinh ra hàng triệu vi bào tử,
chúng cuốn đi một cách vô hình.
Nhiều loại thân quả vươn mình
để đón lấy những tia sáng lờ mờ
trong bầu không khí ẩm thấp.
Nhưng cây nấm này khi lớn lên, sẽ bắt đầu phát sáng.
Nguyên nhân nấm phát sáng vẫn còn là một bí ẩn...
cho đến giờ.
Các nhà khoa học nghiên cứu về loài nấm sáng nhất thế giới
cho rằng họ có thể có câu trả lời.
Giống như ngọn hải đăng, ánh sáng thu hút côn trùng...
...từ rất xa.
Đối với con bổ củi này,
ánh sáng chỉ mang một ý nghĩa,
đó là một con bổ củi cái.
Vì thế, nó nhấp nháy để đáp lại.
Song lại không nhận được sự tiếp thu như mong đợi.
Nó bắt đầu tìm kiếm con cái một cách mơ hồ,
và việc đó có lợi cho loài nấm.
Cho đến khi bỏ cuộc,
thì toàn thân nó phủ kín bào tử nấm.
Và khi tiếp tục hành trình tìm kiếm con cái,
nó mang theo những bào tử này đến những nơi khác của rừng.
Còn nhiều thứ kì lạ hơn phát sáng trong đêm tối ở rừng.
Đây là ánh đèn nhiều màu của một con sâu đóm.
Nó không hẳn là sâu,
mà là loài bọ có độc, như sâu bướm.
Ánh sáng vàng để cảnh báo sinh vật khác tránh đường.
Nó đang săn những con cuốn chiếu.
Khi phát hiện dấu vết con mồi,
nó tắt ánh sáng màu vàng đi.
Giờ chỉ còn ánh sáng đỏ ở đầu.
Cuốn chiếu không nhìn được ánh sáng đỏ.
Nên với chúng, con sâu đóm như ở chế độ tàng hình,
hầu như là vô hình.
Và thế là xong đời con cuốn chiếu.
Sự cạnh tranh trong rừng rậm
buộc động vật phải đặc trưng hóa mọi mặt cuộc sống của chúng,
kể cả việc kết đôi.
Điều đó tạo nên vài biểu tượng đẹp đẽ
và cầu kỳ nhất hành tinh.
Một con chim thiên đường trống màu đỏ,
đang cố gắng hấp dẫn con mái bằng điệu nhảy.
Một con đã đến xem xét màn gọi mời.
Nó là một con chim mái tự do,
và sẽ chỉ lựa chọn con trống nào cuốn hút được nó.
Chim mái đã đưa ra quyết định.
Nhưng có vẻ nó không chắc chắn lắm.
Không được rồi.
Có lẽ chim trống hăng hái quá.
Biết đâu nó sẽ may mắn hơn vào ngày mai.
Chim thiên đường đỏ thường biểu diễn trên ngọn cây.
Những thành viên khác thì nhảy múa dưới bóng râm ở nền rừng.
Đây là chim thiên đường Wilson.
Nó có màu sắc sặc sỡ,
nhưng chỉ nhỏ như một chú vẹt.
Gần như sống đơn độc cả đời.
Nhưng giờ nó đã trưởng thành,
nên cũng cần thu hút bạn tình.
Những vệt sáng le lói này có thể có ích với nó.
Trước tiên, phải dọn dẹp đã.
Thể hiện giữa đống lá lộn xộn hẳn sẽ chẳng dễ dàng gì,
và vẻ đẹp của nó sẽ nổi bật hơn trên phông nền giản dị.
Không thể để những chiếc lá tươi làm phân tâm khách mời.
Chúng phải biến hết.
Dù chỉ một chiếc lá xanh.
Đặc biệt là lá xanh.
Sân khấu đã xong.
Một cây cột ở giữa và một vệt sáng nhỏ...
Hoàn hảo.
Giờ nó hi vọng một con chim mái sẽ nghe thấy lời mời.
Nó có thể chờ ở đây hàng tuần.
Cuối cùng, chim mái xuất hiện.
Đã đến lúc vào vị trí.
Cô nàng sẽ đánh giá nó qua bộ lông sặc sỡ.
Nhưng để chim mái thấy nó vào lúc đẹp nhất,
nó cần cô nàng đậu ngay phía trên sân khấu,
dưới ánh sáng.
Đây có thể là cơ hội tỏa sáng duy nhất.
Giờ thì, khi chim mái nhìn xuống,
nó bắt đầu màn trình diễn dành riêng cho cô nàng.
Dưới sự u ám của đáy rừng,
nó như ngọn lửa rực rỡ óng ánh màu xanh.
Chiếc lá sáng nhất trong khu rừng.
Và đó chính là ngón nghề.
Mỗi động vật phải tìm cách riêng
để tồn tại trong sự cạnh tranh của rừng rậm.
Thế giới đông đúc này chứa đầy sự sáng tạo,
mà hầu hết động vật trên cạn có thể tìm thấy cội nguồn chúng ở đây...
Kể cả chúng ta.
Những khu rừng ở Madagascar là nơi cư ngụ của một trong những họ hàng xa của chúng ta.
Con vượn cáo cái này chiến đấu để giữ phần rừng đặc biệt này
để bảo vệ nó cùng gia đình.
Mỗi sáng, cả bầy tập hợp lại để ca hát,
cách chúng nhắc nhở kẻ khác rằng đây là nhà của chúng.
Vượn cáo thích ứng chặt chẽ với cuộc sống ở đây
đến mức không thể sống ở bất cứ nơi nào khác.
Với chúng và hàng tỉ động vật cùng sinh sống ở nơi đây,
khu rừng là một thánh địa.
Nhưng điều này đang thay đổi.
Thậm chí từ 10 năm trước kể từ khi con đầu đàn này ra đời,
10 nghìn km² rừng mưa nhiệt đới đã bị phá hủy
chỉ riêng ở Madagascar,
và cùng với đó là phân nửa những gia đình vượn cáo từng sống ở đây.
Người bản địa nói rằng vượn cáo là anh em của chúng ta,
và bài hát của chúng là lời nhắc ta nhớ rằng
ngay cả loài người cũng đã từng phụ thuộc vào rừng rậm.
Khu vườn địa đàng này vẫn là một nơi kì diệu và mê hoặc.
Một điều gì đó chắc chắn đáng để bảo vệ.
Phần kế tiếp...
Một vùng đất cùng cực, đẩy sự sống đến mức giới hạn.
Những động vật với những cách phi thường để đối phó với sự khắc nghiệt.
Tạo nên những câu chuyện sinh tồn hùng tráng nhất trên Trái Đất...
Đó là sa mạc.